Jacobus Elisa van Dongen Bolding (1793-1859)

Mijn oudbetovergrootvader Jacobus Elisa van Dongen Bolding, roepnaam Koos, werd op 5 april 1793 in Gouda geboren. Als zoon van de welgestelde Goudse hoofdofficier en wethouder, Willem Bolding, viel hem in 1813 als 20-jarige de dubieuze eer te beurt om zich als garde d'honneur te voegen bij het leger van Napoleon.

Nederland had toen al zeer rumoerige jaren achter zich. In 1793 werd de Republiek der Nederlanden de oorlog verklaard door de Franse Republiek en in januari 1795 werd de Republiek overlopen door Franse troepen.

In datzelfde jaar ontstond de Bataafse Republiek (1795-1806), in feite een Franse vazalstaat. In 1806 werd de Bataafse Republiek tot het Koninkrijk Holland (1806-1810) uitgeroepen met de broer van Napoleon Bonaparte, Lodewijk Napoleon, als koning. Op 13 juli 1810 volgde de inlijving bij het Franse Keizerrijk.

Napoleon's verlies in Rusland 

Een zinsnede uit de oproepbrief van de prefect, baron de Stassart, van het Département des Bouches de la Meuse (vertaald: Departement van de Monden van de Maas) aan de ingezeten rijkeluiszonen van Zuid-Holland (waaronder Koos) luidde:

“De Franse autoriteiten hebben ernaar gestreefd de bittere pil voor de aangewezenen te vergulden door het bewijzen van vriendelijkheden. Vooral de Zuid-Hollandse gardes hebben daarvan kunnen genieten als gevolg van de omstandigheid, dat de decoratieve en sympathieke figuur van Lebrun, hertog Van Plaisance, toen juist als prins-stedehouder op het Huis ten Bosch resideerde.” (Lichtenauer, p. 102)

 

 

Aan tafel troffen de 25 gardes, die opgekomen waren, naast hun gastheer twee generaals en verscheiden andere officieren. De tafel in de ‘zeer prachtige’ eetzaal was bekleed met uitstekend fraai bewerkt damast en ieder couvert was van het nodige en voor deze gelegenheid passende voorzien. In het midden stond een zeer schoon en groot zilveren blad dat omtrent de lengte van vier en de breedte van twee voeten had, waarop allerlei kristallen en porseleinen disornamenten prijkten, terwijl het omringd was door schone, prachtige marmeren vazen, waarin de uitgezochtste bloemen stonden. Er waren allerlei soorten van spijzen op de tafel, en ieder nam wat hij verkoos: krachtige bouillonsoep, sappige osseribben, malse kalfskoteletten, fijn wild en gevogelte, ragouts en een hoop uitmuntend brood. Ieder had ook een eigen fles wijn rechts voor zich en een karaf met water links naast zijn assiette.

 

Bovendien werden er nog wel vijf andere wijnen opgediend. Ongelukkigerwijs wisten de gardes, die geen ervaring hadden met prinselijke tafelzeden, niet, dat het zaak was ‘vlug en vliegend te schransen’. Niet zodra legde men vork en lepel neder, of een achterstaande knecht nam het bord, met alles wat erop was, weg en gaf een schoon in de plaats. Toen de prins opstond haalden de knechts alle stoelen weg onder de gasten, die niet eens tijd kregen om hun glas fijne smakelijke geurige en sappige dessertwijn uit te drinken. In een andere kamer werden daarna nog zeer sterke koffie en de uitgezochtste likeuren rondgediend. Wat wil men nog meer? In elk geval kwamen de heertjes vrolijk er vandaan.

 

Op de dag van het vertrek, maandag 31 mei, vond nog een bescheidener herhaling van dit feestmaal plaats. Om 7 uur des morgens stegen de jongelieden te paard om zich tijdig op de prefectuur te verzamelen. In één der grote zalen werden zij onthaald op een uitstekend déjeuner à la fourchette: allerhande koud vlees, en gevogelte met de nodige geleijen, en voorts pastei en ander gebak, eijeren, brood, kaas, fijne vruchten, enz. besproeid met overheerlijke, ligte morgenwijn, welke werd gebruikt voor een heildronk op de keizer en op de roem van het leger. Daarna gingen de jongelingen weder naar het Huis ten Bosch, ditmaal te paard. Of de overheerlijke ligte morgenwijn daartoe heeft bijgedragen is niet meer na te gaan, maar het is een feit, dat de rit in de grootste wanorde werd volbracht. De onbedreven ruiters hadden dan ook nog slechts enkele uren aan rijlessen kunnen besteden.” (Lichtenauer, p. 105-106) 

 

Dagboek van Jacobus

 

Over die gedenkwaardige vertrekdag vinden wij de eerste optekening van het door Koos bijgehouden dagboek. Hij schrijft:

 

"den 31 mei 1813 S’morgens ten 8 Uren door den Heer Prefect geinspecteerd zijnde, naar deszelfs Hotel gereden en aldaar gedejeuneerd hebbende, naar het Paleis in 't Bosch gegaan en aldaar te paard gepresenteerd aan Z.D.H. den Prins Gouverneur Generaal en vervolgens over Delft naar Rotterdam gemarcheerd alwaar wij des avonds ten 6 Uren gearriveerd zijn en ingekwartierd bij den Heer C. van Hattem."

 

De volgende dag vertrok hij naar Metz waar het 2e regiment der garde d'honneur gelegerd was en waar hij zich moest melden. Onderweg verbleef hij onder meer in Genappe waarover Koos schrijft:

 

"11 junij, des s'morgens ten 3 Uren opgestaan en ten 6 Uren uit Brussel gemarcheerd langs eene bergachtige Weg en door een Bosch van meer dan 3 Uren naar Genappe, een allendig vuil dorp, waar wij slegt gelogeerd waren en dus de Herberg verkozen hebben."

 

Aangezien Koos spreekt van een dorp en van de herberg in plaats van een herberg, verbleef hij met zeer grote waarschijnlijkheid in “Auberge du Roi d’Espagne”. Exact twee jaar later, in juni 1815, zou Genappe nauw betrokken zijn in het definitieve verlies van Napoleon bij de Slag van Waterloo. Genappe ligt namelijk nog geen 15 km van Waterloo. De oude herberg Roi d’Espagne dat nog steeds te vinden is op Place de l’Empereur in het centrum van Genappe kende in 1815 beroemde gasten: Wellington op 16 juni, de Prins Jérôme en generaal Reille op de 17e, Maarschalk Blücher die er zijn hoofdkwartier vestigde op de 18e, alsook de Franse generaal Duhesme, commandant van de Jonge Garde, die na een heldhaftige strijd op 18 juni bij de Slag van Waterloo dodelijk verwond raakte en in de nacht van 19 op 20 juni in de herberg overleed.

 

Koos had uiteraard geen idee dat de opperbevelhebber van het vijandige leger twee jaar later, slechts twee dagen voor de beslissende Slag van Waterloo, op dezelfde locatie in dat "allendig vuil dorp" zou verblijven.

 

Officieren van het 2e regiment 

Bij zijn aankomst in Metz, anderhalve week later, werd duidelijk dat zijn regiment zou dienen onder generaal Louis Lepic. Koos schrijft: 

"23 junij, ten 3 Uren opgestaan en ten 5 Uren vertrokken naar Metz, waar wij ten twaalf Uren gearriveerd zijn en dadelijk geinspecteerd door de Generaal (Baron) Lepic, vervolgens op 't fort even buiten de stad in de Caserne gebragt en geplaatst in de tweede Compagnie de Zevende Escuade, dagelijks (twee maal) geinspecteerd en gemanoevreerd en van tijd tot tijd (eens) naar de stad geweest die zeer mooi is en groot, men vind hier veel Winkels, eenige Kerken bezien en tweemaal in de Komedië geweest, die mooi is, ook vind men hier veel (schoone) Koffijhuizen, die sterk bezocht worden."  

Ruim een jaar later, op 5 oktober 1814, werd generaal Lepic wegens gezondheidsredenen vervangen door generaal Adelaïde Lagrange. 

Ontmoetingen met Napoleon 

Diverse keren werd zijn regiment door Napoleon persoonlijk geïnspecteerd. Of kwam hij de keizer eens onderweg in het voorbijgaan tegen zoals blijkt uit de volgende dagboeknotitie:  

"26 julij, ten 4 Uren opgestaan en ten 5 Uren weder te voet vertrokken langs eene bergachtige, vuile en bijna ontoeganglijke weg naar Rommertz, een armoedig dorp alwaar wij ten 5 Uren zijn aangekomen en allerslegts ingekwartierd. - Op de weg kwamen ons verscheidene Couriers tegen, waarvan de laatste ons verzekerde dat Z.M. den Keizer dadelijk zoude volgen, zooals Z.M. dan ook oogenblikkelijk zonder eenig gevolg en alleen van 6 à 8 Gardes d'honneur en 2 Mamelukken vergezeld ons tegenkwam. - des nagts wederom op Hooij geslapen in eene opene Schuur." 

De twee genoemde Mamelukken waren Napoleon's lijfwachten Roustam Raza en Ali, waarvan Roustam de bekendste was zoals blijkt uit veel schilderijen uit die tijd en hedendaagse verfilmingen. 

Als Koos in Parijs aankomt en tijdens zijn verblijf aldaar uitvoerig de bezienswaardigheden en het uitgaansleven beschrijft, wordt duidelijk dat hij diverse prominenten uit de geschiedenis tegenkomt. Zo schrijft hij op 27 april 1814:

 

"21 april, ten 4 Uren met dezelfde patache weder van hier vertrokken en ten An Uren te Parijs aangekomen aan de barrière d'Anfer, vervolgens in een fiacre gereden naar het Hotel de la ville Rouen, rue d'Angivilliers, aldaar gelogeerd op de 7e verdieping (114 trappen hoog) - nog dezelfde middag de Pruisische Generaal Blücher gezien, wandelende in het Palais Royale."

 

Een week later bezoekt hij tegelijkertijd met de Russische tsaar een theatervoorstelling. Hij schrijft:

 

"27 april, des Avonds met onbegrijpelijk veel moeite een plaats bekomen in het théatre de l'Opera Comique (rue Feydeau), 't geen vereerd wierd met de tegenwoordigheid van Z.M. de Keizer van Rusland, Mgr. Le Duc de Berry, de Generaal Sacken en veele andere voorname mannen, welken wij allen zeer van nabij gezien hebben. het Lokaal is van binnen zeer netjes, dan van het stuk zelve heb ik niets kunnen zien."